نگاهی به فراز و فرود های تشکیل دولت نهم   

23 مردادماه 1384، زمانی که نامه احمدی نژاد به حداد عادل از تریبون مجلس قرائت شد تا کابینه پیشنهادی رییس جمهور جدید در معرض رای نمایندگان قرار گیرد، همه می دانستند که فهرست پیشنهادی او راه درازی را پشت سر گذاشته است.


به گزارش شبکه ایران، درست از همان روزی که احمدی نژاد به مرحله دوم انتخابات راه یافت، گمانه زنی ها درباره کابینه او وسعت بیشتری یافت و با پایان حماسه سوم تیر، رسانه ها نیز رسما به این عرصه پای گذاشتند. احمدی نژاد اما به موازات استقبال از تمام فهرست های پیشنهادی برای کابینه و مطالبه از شخصیت ها و احزاب برای ارائه پیشنهاد های خود، جمعی را که به "کمیته تعیین وزرا" مشهور شدند به ارزیابی گزینه های موجود برای هریک از وزارتخانه ها موظف کرد. کمیته ای که بسیاری از آنها خود نیز تجربه حضور در دولت را یافتند؛ فرهاد رهبر، پورمحمدی، ذاکر اصفهانی، فتح الهی، جهرمی، ناظمی اردکانی، دانش جعفری، مصری و ...

درجریان ملاقات محمود احمدى نژاد رئیس جمهور با تک تک وزراى پیشنهادى ، میثاقنامه اى در ۱۲ بند بین آن ها مورد توافق قرار گرفت. در این میثاقنامه بر عدالت گسترى، مهرورزى، خدمت به بندگان خدا و پیشرفت و تعالى مادى و معنوى کشور، دفاع از ارزش ها و فرهنگ اسلامى، خدمت صادقانه و متواضعانه به مردم و رفع مشکلات آنان، خوددارى از هر نوع رابطه بازى، گروه گرایى و جناح بازى در انتخاب همکاران، هماهنگى با برنامه هاى دولت، همراهى و همدلى و وحدت اعضاى دولت، پرهیز از هر نوع فعالیت اقتصادى شخصى، تلاش در حفظ بیت المال و کاهش هزینه هاى دولت، افزایش بهره ورى، مبارزه با فقر، فساد و تبعیض، خدمت به محرومین و مناطق محروم تأکید شده بود و مقرر گردیده بود میزان پایبندی به این میثاق نامه پس از پایان هر سال از خدمت آنها مورد ارزیابی قرار گیرد تا مجوز تدام حضور آنها بر کرسی وزارت باشد. این میثاق نامه که موجب شگفتی بسیاری از ناظران سیاسی شده بود، سند دیگری از پایبندی احمدی نژاد بر شعارهایش بود.

فهرست وزرای پیشنهادی اما بارها دستخوش تغییراتی شد، پس از تغییراتی که بعد از برخی مذاکرات در وزرای پیشنهادی کشور ، اطلاعات و ... اعمال گشته بود، مجلس نیز تلاش های مکرری برای اثرگذاری بر کابینه نهم انجام داد.

پس از چندین مرحله رایزنی، بعدازظهر  22 مردادماه فراکسیون اکثریت مجلس هفتم با برگزاری نشست فوق العاده  آخرین رایزنى غیررسمى پیرامون بخشى از ترکیب کابینه پیشنهادی را انجام داد و با اعلام نتایج آن به رئیس جمهور  تلاش نمود آخرین تاثیرات را بر فهرست پیشنهادی اعمال کند. در جریان این راى گیرى که در شوراى مرکزى فراکسیون اصولگرایان به عمل آمد 5 وزیر پیشنهادى راى نیاوردند و 6 وزیر هم راى بینابین کسب کردند. تا آخرین ساعات شنبه شب 22 مردادماه و حتى تا صبح یکشنبه رایزنى هاى سنگینى میان شوراى مرکزى فراکسیون اصولگرایان با احمدى نژاد در جریان بود که منجر به تغییراتی  جزیى در ترکیب کابینه در آخرین لحظات شد و دو گزینه از لیست کابینه حذف و دو گزینه جدید جایگزین آنان شدند. در این تغییرات، علیرضا جمشیدى وزیر پیشنهادى وزارت دادگسترى که از سوی رییس قوه قضائیه پیشنهاد شده بود و رای لازم را نداشت از فهرست حذف و مرحوم «جمال کریمى راد» سخنگوى وقت قوه قضائیه جانشین وى شد و «عبدالرضا مصرى» که در آن زمان نماینده کرمانشاه و رئیس کمیسیون اجتماعى بود، پس از اینکه شروطى را براى پذیرفتن وزارت تعاون اعلام کرد از فهرست حذف و «علیرضا على احمدى» جایگزین وى شد.

سرانجام 40 روز پس از انتخابات سوم تیرماه و ده روز پس از تنفیذ و تحلیف منتخب مردم، دکتر احمدی نژاد در مقام ریاست جمهوری لیست پیشنهادی خود را برای ترکیب کابینه دولت نهم به مجلس ارائه کرد. فهرستی که البته ناگزیر از انعطاف هایی بود تا بتواند در مجلس هفتم رای اعتماد دریافت نماید.

اولین موضوعی که در فهرست او به چشم می خورد عدم حضور هیچ یک از وزرای وقت (به جز محمد رحمتی که به تازگی از سوی مجلس هفتم برای وزارت راه و ترابری انتخاب شده بود) در این فهرست بود و برای اولین‌بار در تاریخ جمهوری اسلامی که معمولا وزرا از کابینه‌ای به کابینه دیگر جابه‌جا می‌شدند، این‌بار احمدی‌نژاد چهره‌های کاملا تازه را معرفی کرد تا مردم دریابند که او در یکی از حساسیت برانگیزترین شعارهایش که شکستن حلقه محدود مدیران بود – و هزینه های زیادی را در ایجاد ائتلاف گروه های مختلف در برابر او به وجود آورده بود - کاملا صادق بوده است. البته در میان وزرای پیشنهادی او، سعیدی کیا که پیشتر سابقه وزارت در دولت هاشمی و خاتمی را در کارنامه خود داشت نیز حضور داشت که عملکرد مناسب او در بنیاد مسکن پس از زلزله بم، امکان حضور او در کابینه را فراهم نموده بود؛ تا احمدی نژاد ثابت کند بیش از هر موضوع دیگری برای او معیارهای اصولیش موضوعیت دارد و برای مناسبات حزبی و سیاسی چندان اعتباری قائل نیست.

بر اساس لیست پیشنهادی احمدی‌نژاد به مجلس، کابینه وی چند ویژگی داشت؛ نخست آنکه میانگین سن وزرا نزدیک به 49 سال بود و این خبر از یک جوانگرایی معقول داشت. کامران باقری‎ لنکرانی‎ وزیر پیشنهادی‎‎‎ برای تصدی وزارت‎‎ بهداشت دارای 40 سال‎ سن و جوان ترین عضو پیشنهادی برای کابینـه‎ بود و محمد سعیدی‎ کیا وزیر پیشنهادی‎‎‎‎ مسکن‎ وشهرسازی با 59 سال‎ سن‎‎‎، جایگاه مسن ترین وزیـر پیـشنهادی‎ را به خود اختصاص داده بود. از ویژگیهاى کابینه جدید آن بود که در این لیست، ۱۰ نفر از وزیران پیشنهادى مدرک دکترا، ۲ نفر دانشجوى دوره دکترى و ۹ نفر هم فوق لیسانس داشتند که بر این اساس سطح علمی کابینه نسبت به دولت های قبل بالاتر رفته بود. هر دو این موضوعات نیز منطبق بر شعارهای انتخاباتى احمدى نژاد بود.

پس از اعلام رسمی گزینه های پیشنهادی برای وزارتخانه ها، میرتاج الدینی سخنگوی فراکسیون اکثریت در پاسخ به خبرنگاران که درباره احتمال رد 5 وزیر می پرسیدند، این موضوع را به پیش از ارائه رسمی نام وزیران نسبت داد و گفت بعد از ارائه فهرست و تغییراتی که بوده است نظر مجلس کاملا مثبت است.

اما رایزنی ها بر سر وزرا پس از معرفی رسمی نیز پایان نیافت؛ مجلس وزیران پیشنهادى را به چهار گروه «اقتصادى»، «سیاسى و امنیتى»، «زیربنایى» و «فرهنگى و اجتماعى» تقسیم کرده و به طور جداگانه از آنها در جمع نشست عمومى فراکسیون اصولگرایان مجلس دعوت نمود تا با سوابق و برنامه های آنها بیشتر آشنا گردند.

برخی از نمایندگان نیز به موضع گیری رسمی علیه دولت پرداختند، به عنوان نمونه خوش چهره که در ستاد انتخاباتی احمدی نژاد حضور داشت و معرفی نگردیده بود، عدم معرفی خود در لیست ارائه شده‌ از سوی احمدی‌نژاد را ناشی از تاثیر "کانون‌های قدرت و ثروت " دانست. اما این موضع گیری های او تا زمانی که رییس برخی سازمانهای تابع ریاست جمهوری تعیین نشده بودند بر علیه شخص احمدی نژاد شدت نگرفت. حتی خوش چهره شب قبل از انتصاب رییس سازمان تربیت بدنی در مصاحبه ای تلویزیونی از اهمیت تربیت بدنی سخن گفت. اما سرانجام با محقق نشدن حضورش در کابینه، زاویه پیدا کردن تدریجی او با دولت آغاز شد.

این اتفاق درباره مصادیق دیگری که خود را در مظان حضور در کابینه می دیدند نیز رخ داد و سرآغاز برخی بهانه جویی ها شد تا آنجا که برخی تشکل ها همچون جمعیت ایثارگران که پس از رای نیاوردن قالیباف خود را حامی احمدی نژاد جلوه داده بودند، پس از تثبیت فهرست کابینه، رسما در مقابل او قرار گرفتند.

همزمان کابینه پیشنهادی احمدی نژاد با برخورد تند جناح دوم خرداد نیز مواجه گردید؛ اگرچه سید محمد خاتمى رئیس جمهور سابق ایران به دلیل آنکه در آن زمان به عربستان سفر کرده بود، و بیشتر خبر دیدارش با ملک عبدالله پادشاه تازه بر تخت نشسته عربستان و مذاکره درباره آنچه که " مسائل مورد نظر و منطقه " اعلام شد، در رسانه ها انعکاس داشت و موضع مشخص او درباره کابینه امکان طرح نیافت، اما برخی نزدیکان او به صراحت به کابینه جدید حمله کردند. محمد علی ابطحی در وبلاگ خود بلافاصله پس از انتشار اسامی کابینه چنان تبلیغ کرد که گویی در کابینه چهره اقتصادی حضور ندارد، کابینه تهدید بزرگی برای آزادی های مصرح در قانون اساسی است، رسانه ها را وحشت زده کرده است، ترکیبی تهدید آمیزی است و ...

بخش دیگری از اصلاح طلبان همچون عطریانفر نیز بدون توجه به سوابق اجرایی بالای نامزدهای معرفی شده برای وزارتخانه ها که بسیاری از آنها سابقه های طولانی در وزارتخانه خود داشتند، ابراز عقیده کردند که  کابینه نباید محل کارآموزی برای مدیران ارشد جامعه باشد.

موج سمپاشی ها علیه کابینه تا آنجا پیش رفت که برخی اصلاح طلبان دولت را با عناوین موهنی یاد می کردند و حتی پیشنهاد "‌تشکیل جبهه‌ ‌ضداقتدارگرایى" را مطرح ساختند.

این جوسازی ها اما تاثیری بر عزم احمدی نژاد نداشت و وی 30 مردادماه همراه ۲۱ وزیر پیشنهادى خود در مجلس حضور یافت و طى دو مرحله از برنامه هاى دولت نهم و اعضاى کابینه خود دفاع کرد.

رئیس جمهورى در مرحله اول به تبیین دیدگاه ها و رویکردهاى خود پرداخت و برنامه هاى خود را متناسب با شعارها و وعده هاى داده شده خود خواند و علاوه بر تبیین رویکردهاى آتى دولت نهم، اعضاى کابینه پیشنهادى خود را معرفى و از توان مدیریتى آنها جهت تصدى وزارتخانه هاى تعیین شده دفاع کرد. رئیس جمهورى در بخش دوم اظهارات خود که عصر همان روز و پس از اظهارات موافقان و مخالفان کابینه پیشنهادى وى صورت گرفت به انتقادات مخالفان پاسخ داد. احمدى نژاد در این بخش صراحت کلام مخالفان را نشان زنده بودن مجلس دانست و از آن استقبال کرد، اما خاطر نشان کرد "ما نباید دنبال سیاستهاى مصلحت گراى مصلحت  جو باشیم. من نگرانم که باز در چارچوبهاى قبلى اما به شکلى دیگر گرفتار  شویم." او با اشاره به اینکه «مسیر طولانى و پر پیچ و خمى» براى معرفى وزرا طى شده است، یادآوری کرد، این کابینه براى اولین بار محدوده مدیریت کلان کشور را با استفاده از نیروهاى جوان و شجاع باز کرده است و خاطر نشان کرد " قطعاً شما انتظار ندارید همه مناسبات غلط دهها ساله  یکباره برچیده شود. اگر رویکردها اصلاح شود به مرور ساختارها و رفتار ها  اصلاح مى شود."

اما به رغم تمام انعطاف هایی که در معرفی کابینه به کار گرفته شد و دفاع محکمی که احمدی نژاد از نامزد های پیشنهادی انجام داد؛ سرانجام 4 نامزد وزارت "سید مهدی هاشمی" ، "علیرضا علی احمدی" ، " علی سعیدلو" و "علی اکبر اشعری" که از آنها به عنوان نزدیک ترین وزرا به رییس جمهور یاد می شد، از مجلس رای نیاوردند تا مشخص شود مجلس هفتم به تعامل های انجام شده نیز رضایت نداده و خواستار فشاری بیش از آن بر رییس جمهور بود. اما گذر زمان ثابت کرد که وزرای تحمیلی را یارای همراهی با دولت نبود و در میانه راه از سکانداری وزارتخانه خود استعفا نمودند.

23 مرداد یادآور اوج این تضارب آرا و همراهی رییس جمهور با مجلس برای برداشتن اولین گام در تشکیل کابینه دولت نهم بود؛ دولتی که بی شک سرفصل بخش تازه ای در تاریخ معاصر ایران گشت

متن کامل
۱۳۸٧/٥/٢۳ - محمد مهدی اسلامی