تیر آرش در چشم روباه پیر   

 

سفير انگليس  آن وقت‌ها ... صدر اعظم (ایران) را زد به ديوار و مشت تو كله‌اش  زد كه تو اين كار را چرا نمي‌كني؛ يك سفير اين كار را كرد. حالا سلطان  انگلستان هم بيايد نمي‌تواند با يك نفر اشخاص  عادي اينجا اين طور رفتار بكند.( صحیفه نور جلد 18 صفحه 298) 

 * سابقه رابطه ایران و انگلستان

کشورانگلستان یکی از قدیمی ترین و مداوم ترین قدرتهای استعماری جهان محسوب می شود. پیشرفتها وموفقیت های استعماری انگلستان- بویژه درخاورمیانه - تابه آنجا رسید که درشروع قرن بیستم، این پیراستعمار برحدود یک چهارم کل خشکیهای کره زمین وساکنان آن سلطه داشت. به همین دلیل بود که وینستون چرچیل نخست وزیراسبق انگلستان اعلام کردکه: "آفتاب درامپراتوری انگستان هیچگاه غروب نمی کند". سابقه استعماری بریتانیا به گواه اسناد متقن تاریخی به اوائل قرن شانزدهم میلادی و بویژه بعداً به زمان تشکیل "کمپانی هندشرقی انگلستان"درسال ۱۶۰۰م. برمی گردد. ايران به دليل قرار داشتن در ميانه راه هندوستان، يک منطقه استراتژيک براي بريتانيا به حساب مي آمد. بعدها در سال هاي 1920، مسأله نفت نيز بدان افزوده شد و انگليسي ها در امور مختلف ایران وارد شدند. در بيست سال آخر زندگى ناصرالدينشاه، انحصاراتی نظیر انحصار گمركات، انحصار دخانيات، انحصار راه‌آهن و ... را دریافت کردند و پس از آنکه قاجاریه را در به ثمر رساندن اهداف خود ضعیف یافتند با کودتایی رضاخان را به سلطنت رساندند. در جريان جنگ جهاني دوم، زماني که رضاخان کم کم به آلمان نازي نزديک مي شد، انگليس و روسيه به ايران حمله کردند تا شاه را مجبور کنند که به نفع پسرش از سلطنت کناره گيري کند. " در اوايل رفتن رضاخان كه هنوز تكليف سلطنت در ايران درست معلوم نشده بود، سفير انگليس در تهران به كسى كه از طرف محمّدرضا به او مراجعه كرده بود تا تكليف خودش را بداند، مى‌گويد چون بر طبق اطّلاعات ما، محمّدرضا به راديو برلين گوش مى‌كند و پيشرفتهاى آلمان را روى نقشه پى مى‌گيرد، پس مورد اعتماد ما نيست. آن شخص، خبر را به محمّدرضا مى‌دهد. او هم گوش كردن به راديو برلين را ترك مى‌كند و كنار مى‌گذارد! آن وقت سفير انگليس مى‌گويد: حالا ديگر عيبى ندارد؛ مى‌شود او را به سلطنت انتخاب كرد." نقش انگلستان در کودتای 28 مرداد 32 تا همینک که با دیگر متحدانش برای محروم کردن ایران از حقوق مسلمش تلاش می کند نیز همواره مشهود بوده است. 

* انگلستان و مرزهای خاورمیانه

پس از جنگ جهانی اول، بریتانیا سلطه‌ تعیین کننده‌ای بر خاورمیانه کسب کرد و مطابق مصالح خود کشورهای نوینی‌ ایجاد و مرزبندی نمود. در سال1916 در حالی که هنوز جنگ جهانی اول تمام نشده بود قرارداد «سايكس ـ پيكو» بین فرانسه و بریتانیا به صورت محرمانه برقرار گشت که بر اساس آن کشور عثمانی به فلسطين ، عراق ، اردن ، سوريه ، لبنان و عربستان تقسیم گردید و تمامی این مرزها با نظر انگلستان تنظیم گشت. همچنین در نیمه دوم قرن 19، شيخ نشين هاي حوزه خلیج فارس را به زير سلطه خود درآورد. حتی در تعیین مرزهای شمالی افغانستان با شوروی نیز نظر انگلستان اعمال گردید. اگرچه ایران تنها کشور منطقه است که دارای سابقه تاریخی و با مرزهای مشخص بوده است؛ اما سابقه دخالت انگلستان در امور مرزی ایران نیز بسیار کهن است، حتی قرارداد ترکمانچای در زمان فتحعلی شاه قاجار نیز با میانجیگری دولت انگلستان منعقد شد و خطوط مرزی جنوب و جنوب غربی ایران علی الخصوص حریم های آبی ایران با همسایگان به طور عمده با دخالت مستقیم انگلستان تعیین گردید. (نگاه کنید به توافقات ایران با بریتانیا در مورد امارات عربي در سال ۱۹۶۵ ، قطر در سال ۱۹۷۰ ،بحرين در سال ۱۹۷۲ ، عمان در سال ۱۹۷۴ و قرارداد مرزي رودخانه اي ميان ايران و عراق در سال ۱۹۷۵) 

* بازی جدید استعمارگر پیر

با بررسی چگونگی حضور انگلستان در منطقه و شناسایی تحرکات آن در دوره های زمانی مختلف ، می توان درک عمیق تری از مناسبات جاری داشت، در شرایطی که علاقه ی انگلستان به سلطه بر منطقه نه تنها کم نشده ، بلکه استعمار گر پیر برنامه های جدید تری نیز آماده کرده است . این کشور که هم اکنون در عراق و افغانستان حضور دارد ، چشم طمع خود را بر دیگر کشور های آزاد منطقه دوخته و سعی در جهت تخریب آنها می نماید .البته بايد توجه داشت كه در اين بازي جديد، انگلستان بيشتر نقش دنباله رو و پشت پرده را بازي مي كند و آمريكا نوك حمله و سپر بلاي انگلستان است. اما با توجه به تحرکات غیر قانونیش در مرزهای ایران در 3 سال گذشته دوبار بحران سیاسی جدی آفرید.

در اول تیرماه 1383 (21ژوئن 2004) ، هشت ملوان بریتانیایی سرنشین سه قایق در اروند رود در حالیکه یک کيلومتر به داخل آبهای سرزمينی ايران نفوذ کرده بودند توسط نیروهای ایرانی بازداشت شدندکه سه روز بعد آزاد گشتند. روزنامه انگلیسی گاردین درباره این رویداد نوشت: "دلیل حل شدن این موضوع در ظرف چند روز این مسئله بود که انگلیس اشتباه نیروهای خود را پذیرفته و تضمین داده بود که دیگر چنین اتفاقاتی رخ نخواهد داد" پس از این حادثه مستندی به نام "شکست هیمنه" ساخته شد که مجوز پخش نیافت، اما سه سال بعد این فیلم توزیع شد، این توزیع متاخر به نظر می رسد حاوی پیامهای هشدار به بریتانیا برای توجه به خطوط مرزی بود. اما بی بی سی که در 14 اسفند 1385 در واکنش به این  فیلم مستند تحلیلی منتشر کرد در جمع بندی نوشت : "با این حال ورود قایق ها وشناورهای نیروهای نظامی حاضر در منطقه به آبهای اروند رود امری است که در سالهای گذشته بارها رخ داده است و اغلب با تذکر گارد ساحلی ایران یا توقیف کوتاه مدت این شناورها خاتمه یافته است."

این تحلیل دو هفته قبل از آن منتشر شده بود که 15 ملوانان انگلیسی در سوم فروردین ماه 6 بار حریم  آبی جمهوری اسلامی ایران را نقض کرده و دستگیر شوند. انگلستان و دیگر متحدانش در غرب که پس از صدور قطعنامه هاي شوراي امنيت ، ايران اسلامي را در موضع ضعف تصور مي كردند با هدف ارزيابي ميزان حساسيت كشورمان تجاوز گشتي هاي نظامي را برنامه ریزی کرده بودند.( همانگونه که صدام در سال 59 مدتی پیش از حمله به ایران به دستور غرب و به جهت سنجش حساسیت ایران  به دفعات حریم مرزی ایران را نادیده گرفت که با همدستی بنی صدر زمینه حمله به ایران فراهم شد.)

در چنین شرایطی بازداشت طولاني مدت آنها، مطابق «كنوانسيون 2891 جامائيكا» حق ایران بود؛ اگرچه انگليس و متحدانش انتظار داشتند در صورت دستگیری نیروها  بر اساس یک عرف پذيرفته شده با اغماض روبرو شوند ، اما پاسخ ايران اسلامي برخلاف انتظار آنان قاطع و مقتدرانه بود.

دولت بلر با حساسیت و واکنش فوق‌العاده ای که در موضوع ملوانان بازداشت شده، نشان داد، عملا ثابت کرد که شکنندگی سیاسی حزب کارگر و شخص تونی بلر به حدی است که بازتاب‌ بازداشت موقت این پانزده نفر، به سرعت برای دولت وی بطور جدی چالش آفرین و مسئله‌ساز شده است و این موضوع از سویی ضعف انگلستان و از سوی دیگر اقتدار ایران را ثابت کرد. روند دستگيري تا آزادي نظاميان بازداشتي انگليسي از جمله احضارهاي مكرر سفير و كاردار آن كشور در تهران، تاكيد بر انجام تخلف ازسوي نظاميان انگليسي از مقررات بين‌المللي و پاسخ به گفت وگوي تلفني وزير خارجه انگليس؛ مشي سياسي منطقي و بدور از جوسازيهاي مرسوم بين‌المللي از سوي جمهوري اسلامي ايران را نشان داد. اما نحوه برخورد انگليس و اظهارات نسنجيده مقامات اين كشور حكايت از عادت كردن به ناديده گرفتن حقوق ساير كشورهاي جهان در راستاي تامين منافع ملي آن كشور داشت.  انگلستان که خود را تعیین کننده مرزهای خاورمیانه می دانست تحمل پذیرش اعتراف به خطای خود در نقض مرز ایران را نداشت. از اینرو دولت انگلیس دست به اقدامات وسیع رسانه ای ، تبلیغی و سیاسی برای محکومیت ایران زد و با همه توان خود سعی کرد که ایران را در موضع محکومیت قرار دهد. انگلستان خواستار طرح موضوع ملوانان خود در شورای امنیت شد اما شورای امنیت سازمان ملل از پذیرش کامل آن خودداری کرد و با رد درخواست "آزادی فوری" ملوانان انگلیسی به صدور بیانیه ای غیر الزام آور اکتفا کرد. تعلیق روابط سیاسی با ایران تلاش دیگر انگلستان بود که با بی تفاوتی و حتی استقبال ایران هم مواجه شد. محاصره و تيراندازي به سوي سركنسولگري كشورمان در بصره نیز تنها اثبات کننده حقانیت ایران در متجاوز دانستن انگلستان بود. اتحادیه اروپا نیز با درخواست این عضو پرسابقه اش برای توقف مبادلات تجاری 28 میلیارد دلاری این اتحادیه با ایران تا زمان آزادی ملوانان انگلیسی مخالفت کرد. در اين هنگام، خواسته اصلي ايران، يعني تعهد انگليس به عدم تكرار تجاوز -كه متضمن نوعي عذرخواهي نيز هست- تأمين شد و دولت انگليس از مواضع قبلي عدول کرد. با چنین نتیجه ای بر جهانيان ثابت شد ايران اسلامي در پي گيري منافع خود جدي است.

 

اینک خواسته ها و اهداف ايران اسلامي از بازداشت نظاميان انگليسي تأمين شده بود و با ابتکار عمل دیگری برای نشان دادن روحیه صلح دوستانه ایران به دنیا در آستانه میلاد پیامبر رحمت و عروج حضرت مسیح، آزادي و عفو آنان چنان شوکی بر افکار عمومی دنیا وارد کرد که هفته نامه نیوزویک عملکرد ایران در بازداشت نظامیان انگلیسی و سپس آزادی آنها را سبب سرگردانی مقامهای کاخ سفید اعلام کردو نوشت" گویی واشنگتن شناخت چندانی از مقامهای ایرانی ندارد."

انگلستان که به روایت روزنامه های داخلیش تحقیر شده بود، با پخش مصاحبه های از قبل تعیین شده و از روی متن چند تن از ملوانان سعی در گشودن باب جدیدی در کشمکش رسانه ای برای تحریف حقیقت داشت اما وقتی شبکه عرب زبان العالم ایران تصاویر جدیدی از دوران بازداشت آنها پخش کرد وزارت دفاع بریتانیا تداوم خاطره سازی و انتشار آنها را را ممنوع اعلام کرد. زیرا حتی شبکه بی بی سی که رسمی ترین شبکه انگلستان است نیز نتوانست اعتراف نکند که "در این تصاویر ویدیویی، پانزده نظامی بازداشتی در حال بازی پینگ پونگ و شطرنج و غذا خوردن نشان داده می شوند در حالیکه ستوان فیلیکس کارمن، یکی از دو فرد بازداشتی که دارای درجه افسری است و پس از آزادی از شرایط در بازداشتگاه به شدت انتقاد کرده، با دوربین شوخی می کند."

کاریکاتور یکی از نشریات آمریکایی : آقای بلر... یک هدیه دیگر از سوی آقای احمدی نژاد

 شبکه اسکای نیوز انگلیس نیز با پخش گزارشی آخرین میخ را بر تابوت جنجالهای رسانه ای غرب زد ؛ این شبکه با پخش مصاحبه ای از ساعاتی قبل از دستگیری آنها گزارش داد که ماموریت پانزده ملوان انگلیسی جمع آوری اطلاعات جاسوسی درباره ایران بوده و این شبکه به خاطر آزادی این افراد اطلاعات خود را پیش از این فاش نکرده است. 

* آینده رابطه ایران با انگلستان

انگلستان در سالهای اخیر بارها عدم حسن نیت خود را به اثبات رسانده است؛ به عنوان نمونه دیگر می توان از دخالت در انفجارهای اهواز و تلاش برای محروم کردن ایران از فعالیتهای صلح آمیز هسته ایش نام برد. تداوم رابطه با این کشور تنها در صورتی به مصلحت ایران است که تداوم بخش موضع مقتدرانه ایران باشد. بيانات شیوای رهبر معظم انقلاب در خطبه‌هاى نماز جمعه14/11/1373 (که بیانگر آینده نگری ایشان است) همچنان افق روابط دو کشور در آینده را ترسیم می نماید: "البته ما رابطه‌مان را با دنيا حفظ كرديم و هنوز هم با انگليس رابطه‌ى سياسى داريم. منتها به نظر من، اين رابطه از آن رابطه‌هاى متزلزل است؛ زيرا انگليسيها نمى‌توانند از ابراز دشمنى خوددارى كنند و هر چندگاه يك بار، نيشى مى‌زنند... اما به نظر من، بهتر است دولت انگليس در مقابل ايران، قدرى محتاطتر باشد ... آنها بايد خيلى محتاطانه عمل كنند و حرفى نزنند كه ملت ايران احساس كند همان اغراض پليد چند ده ساله را باز هم حفظ كرده‌اند. اگر چه انگليسِ امروز، ديگر انگليسِ آن روزها نيست و تمام شده است. "

 

متن کامل
۱۳۸٦/۱/٢۱ - محمد مهدی اسلامی